De techniek heeft het mogelijk gemaakt dat medewerkers altijd en overal even hun werkmail kunnen bekijken. Als medewerkers al weten hoe ze hun Blackberry kunnen uitzetten, laten ze dat wel uit hun hoofd omdat de economische crisis hen onzeker maakt over hun baan.

Altijd aan het werk-cultuur
De altijd aan het werk-cultuur leidt er toe dat verreweg de meeste werknemers een beetje blijven werken als ze ziek zijn. Volgens onderzoek van de Engelse hoogleraar Cary Cooper checkt maar liefst 80% van de zieke werknemers hun werkmail.
“Voor veel mensen is de tijd voorbij dat ze zich telefonisch ziek melden en zonder te werken hun griep uitzieken”, aldus Cooper.

De Engelse hoogleraar noemt het zelfs gevaarlijk dat werknemers druk ervaren om tijdens hun ziekte te blijven werken. Volgens hem kan dit tot chronische ziekteverschijnselen leiden.

Spijbelen
Maar daarmee is het hele verhaal niet verteld. De techniek heeft het ook mogelijk gemaakt dat medewerkers ongeoorloofd afwezig zijn zonder dat hun werkgever het merkt.
Steeds werknemers bieden de toenemende werkdruk het hoofd door zo nu en dan een dagje te spijbelen. Door de e-mail in de gaten te houden, valt dit de werkgever niet op.
Er is een groeiend “grijs gebied tussen afwezigheid en werken” ontstaan, constateert het onderzoek. “We zijn nooit meer volledig vrij van het werk of volledig aan het werk, maar zijn vaak in een tussengebied.”

Het Nieuwe Werken
Met de stevige groei van Het Nieuwe Werken zal het voor veel managers een hele toer zijn om zicht te houden op hun medewerkers. Zijn ze er niet omdat ze een afspraak buiten de deur hebben, een bureau gebruiken op een andere verdieping, geconcentreerd een klus thuis afmaken of omdat ze stiekem een baaldag hebben opgenomen?

Het Volkskrant Magazine pakt elk weekend uit met veel relatie- en ander leed onder zijn hoogopgeleide doelgroep.

Oververmoeidheid, extreme stress, paniekaanvallen
Deze keer schrijft het Magazine over vroege burn-outs. De Volkskrant verwijst naar cijfers van het CBS en TNO die zeggen dat maar liefst één op de tien werknemers tussen 15 en 25 jaar vorig jaar last had van klachten als oververmoeidheid, extreme stress of paniekaanvallen.
Opvallend is dat de Volkskrant deze keer niet schrijft over wajongers en de grote groep jonge vrouwen die problemen hebben met het werk. Er worden ook vrouwen geïnterviewd, maar het zijn vooral de jonge mannen die er geen probleem mee hebben om – compleet met foto – hun verhaal te doen.

“Ik denk dat twintigers zichzelf tegenwoordig gewoon teveel druk opleggen”, aldus één van hen. “Zo snel mogelijk studeren, tegelijkertijd fulltime werken en tussendoor ook nog even de wereld zien en zo vaak vaak mogelijk uitgaan, want als je je jong bent moet je ook vooral genieten. Probeer maar eens zo’n druk schema vol te houden.”

Verklaringen voor opgebrande twintigers
In het artikel worden verschillende verklaringen gegeven voor het opbranden van jonge werknemers:

Sterke punten voormalige opgebrande werknemer
Sommige werknemers wilden niet met naam en toenaam in het magazine.
“Ik wil niet dat dit artikel me later belemmert bij sollicitaties. Helaas worden de dingen die je van een burn-out leert, zoals het stellen van grenzen en niet alles tegelijk doen, door werkgevers niet als sterke punten gezien.”

De jonge, enthousiaste werknemer waar bedrijven zo dol op zijn, moet in de gaten gehouden worden. Terwijl deze zelf denkt dat hij alles (tegelijk) kan, let een slimme werkgever erop dat de twintiger zichzelf niet voorbij loopt met het risico van langdurige uitval.

Elk twee jaar brengt het Sociaal en Cultureel Planbureau (CPB) de publicatie ‘De sociale staat van Nederland‘ uit. Op basis van cijfers van verschillende onderzoeksinstituten beschrijft het CBP hoe Nederland ervoor staat.
De publicatie geeft een handig overzicht van de trends in het werk.

Meer deeltijd- dan voltijdbanen
In 2010 had de Nederlandse arbeidsmarkt gemiddeld 7,87 miljoen banen.
Sinds 2007 telt Nederland meer deeltijd- dan voltijdbanen. In 2010 is het verschil flink gegroeid: 4,08 miljoen deeltijdbanen tegenover 3,72 miljoen voltijdbanen.

Meer ZZP-ers
Zelfstandigen (ZZP-ers) maken een steeds groter deel uit van de totale werkzame beroepsbevolking. In 2001 telde Nederland 471.000 ZZP-ers (6% van de werkenden). In 2010 was dit aantal gestegen tot 705.000 (9,5% van de werkenden).
Door de economische crisis is de werkgelegenheid voor ZZP-ers flink teruggelopen. Maar dit is nauwelijks zichtbaar in de werkloosheidscijfers. De oorzaak hiervan is dat zij pas als werklozen meetellen als zij minder dan 12 uur per week werken en actief op zoek zijn naar werk.

Twee jaar later met pensioen
In 2010 was de pensioenleeftijd van mannen gemiddeld 62,8 jaar en van vrouwen 62,5 jaar. Dat is zo’n twee jaar later dan in 2000.
Het SCP verklaart dit uit verschillende factoren: minder mogelijkheden om vervroegd uit te treden, het gestegen opleidingsniveau van de werknemers en de toegenomen arbeidsparticipatie van vrouwen.

Meer tevreden werknemers
In 2010 was 77% van de werknemers tevreden over hun arbeidsomstandigheden. In 2007 was dit percentage iets lager (73%).

De helft van de werknemers wordt – naar eigen zeggen – aangemoedigd om na te denken over manieren om het werk beter te doen. Ruim een derde krijgt tijd voor het ontwikkelen van nieuwe ideeën.
Ongeveer twee derde kan zelf beslissen hoe en in welke volgorde zij hun werk doen en kan zelf het werktempo bepalen. “Bij een meerderheid van de werknemers is dus sprake van autonomie”, aldus het SCP.

Meer thuiswerkers
In 2009 was 8% van de werknemers thuiswerker. Dat wil zeggen dat zij minimaal een vijfde van hun contracturen vanuit huis werkten.
Thuis- en telewerken blijkt overigens vooral een voorrecht te zijn van hoger opgeleiden. Van de hoogopgeleiden is 32% thuis- of telewerker, bij laagopgeleiden geldt dit slechts voor 8,5%.
Thuis- of telewerk komt relatief vaak voor bij werknemers vanaf 55 jaar (20%) en juist weinig bij jongeren tot 24 jaar (10%). Er zijn overigens nauwelijks verschillen tussen mannen en vrouwen, tussen wel- en niet-leidinggevenden en tussen medewerkers met een vast of een tijdelijk contract.

Wegwaaiende paraplu’s
We hadden het zo mooi samen, is de teneur van ‘De sociale staat van Nederland 2011′.

Vanaf nu wordt het alleen maar minder, sombert het SCP. “Donkere wolken boven Nederlandse samenleving”, staat er boven het persbericht. En de omslag van het rapport laat wegwaaiende paraplu’s zien.

Het SCP verwacht dat de Nederlandse bevolking de komende jaren de economische crisis pas echt zal voelen. “De koopkracht van de burgers zal de komende drie jaar dalen. De economische crisis duurt voorlopig voort en zal gevolgen hebben voor de kwaliteit van leven van veel Nederlandse burgers.”

Maar de echte cijfers daarover lezen we pas over jaren in een volgende ‘Sociale staat van Nederland’.

Sommige werkgevers zijn niet dol op thuiswerken, omdat zij bang zijn dat ze hiermee niet voldoen aan de Arbo-wet en daardoor risico’s lopen, bijvoorbeeld op schadeclaims van werknemers als die ziek worden.

Regels belemmeren Het Nieuwe Werken niet
Op verzoek van het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid heeft de Universiteit van Amsterdam onderzocht of de huidige regels Het Nieuwe Werken belemmeren. Dat valt erg mee, menen de onderzoekers, werkgevers en werknemers in de Stichting van de Arbeid en de staatssecretaris.

Toch wil de staatssecretaris de regels in het Arbobesluit verlichten om Het Nieuwe Werken beter mogelijk te maken.

Internetcafé
Voor werk dat werknemers thuis doen, is er al een “beperkt arboregime“. Maar voor werk dat elders wordt verricht, geldt dat niet.
“Dat betekent dat ook als de werknemer arbeid verricht buiten de reguliere arbeidsplaats, bijvoorbeeld in een internetcafé, de werkgever volledig verantwoordelijk is voor de arbeidsomstandigheden”, aldus staatssecretaris Paul de Krom.

De oplossing hiervoor is simpel. Ook “plaats- en tijdongebonden arbeid op andere plaatsen dan ‘in een woning’ ” valt per 1 juli 2012 onder de definitie van thuiswerk, waardoor ook hiervoor een beperkter arboregime geldt.
“Een werkgever hoeft bijvoorbeeld niet meer te regelen dat er noodverlichting is als je in de tuin werkt of oordoppen te regelen als je in een stationshal werkt”, is de toelichting op rijksoverheid.nl.

Registratie werk- en rusttijden
Verder wijst de staatssecretaris er nog op dat de Arbeidstijdenwet de werkgever verplicht een “deugdelijke registratie te voeren van de werk- en rusttijden van zijn werknemers”. Bij thuis- en telewerken kan de werkgever dit echter niet zelf doen.
Maar dat kan volgens de staatssecretaris worden opgelost door de werkgever met zijn werknemers te laten afspreken dat zij zelf “hun werk- en rusttijden registreren, zoals dat nu ook gebeurt in het wegvervoer”.

Maar worden we blij van deze vondst, van een tachograaf voor thuiswerkers?

In de Nederlandse schoonmaak- en glazenwasserbranche, die goed is voor een omzet van € 4,3 miljard, werken 150.000 mensen.

Opdrachtgevers onder vuur
Veel bedrijven hebben hun schoonmaakwerk uitbesteed, waarbij ze vooral aandacht hadden voor de prijs van deze werkzaamheden. De afgelopen jaren is er veel kritiek geweest op de lage lonen, de slechte arbeidsomstandigheden en hoge werkdruk voor het schoonmaakpersoneel.
Voor vakbond FNV was dat reden om te experimenteren met een nieuwe, harde manier van actievoeren. Opvallend bij de acties in de schoonmaakbranche dat de FNV hierbij niet alleen de werkgevers, maar vooral ook de opdrachtgevers onder vuur nam.

Code Verantwoord Marktgedrag
Naast een verhoging van de uurlonen hebben de acties nu ook geleid tot de Code Verantwoord Marktgedrag. De Code is ondertekend door werkgevers, werknemers en grote opdrachtgevers als NS, Schiphol, de rijksoverheid en Erasmus Medisch Centrum die hun schoonmaak-werk hebben uitbesteed.

In de code constateren deze partijen dat met het uitbesteden van het schoonmaak-werk de nadruk teveel is komen te liggen op prijs en dat dit ten koste is gegaan van “kwaliteit, vakmanschap en betrokkenheid”. De code is bedoeld om dit weer in evenwicht te brengen.

Grote ambities
De code staat bol van goede voornemens en mooie woorden. Zoals dat “verantwoord uitbesteden en werk aannemen in de schoonmaakbranche” hoort bij maatschappelijk verantwoord ondernemen.
Ook hebben de betrokken partijen grote ambities. De code moet niet alleen leiden “tot verbetering van de arbeidsverhoudingen, maar ook tot een hechtere relatie tussen klanten en leveranciers en een grotere tevredenheid over de kwaliteit van het werk”.

“Door de code komt de markt ook in een aantrekkelijker daglicht te staan voor nieuwe toetreders, laagopgeleiden, allochtonen en mensen met een moeilijke positie op de arbeidsmarkt. Schoonmaak vormt immers voor velen een eerste entree tot werk en opleiding en daarmee tot integratie in de Nederlandse samenleving.”

Sociaal betrokken
Van opdrachtgevers die zich aan de code willen houden, wordt het nodige verwacht. Bij aanbesteding van schoonmaakwerk mogen ze niet alleen maar letten op de prijs waarvoor schoonmaakbedrijven hun diensten aanbieden.

Volgens de code is een goede opdrachtgever “zorgvuldig en sociaal betrokken”. Bij problemen met de werkdruk en arbeidsomstandigheden van ingehuurde schoonmakers kunnen opdrachtgevers dan ook niet langer simpelweg volstaan met te verwijzen naar de bedrijven dat zij voor dit werk inhuren.
Want opdrachtgevers zijn mede verantwoordelijk voor “goede arbeidsomstandigheden bij de opdrachtnemer”. Ook moeten zij zoveel mogelijk verschillen tegengaan in “faciliteiten en bejegening tussen eigen medewerkers en die van de dienstverleners”.

Opdrachtgevers en schoonmaakbedrijven moeten volgens de code afspraken maken om “de werkdruk en werkbeleving” van de schoonmakers te volgen. Zo moeten opdrachtgevers minstens eenmaal per jaar met de schoonmakers praten over de werkinhoud en werkomstandigheden.

R.E.S.P.E.C.T.
Met de code krijgen de werknemers in de schoonmaakbranche R.E.S.P.E.C.T., zoals Aretha Franklin jaren geleden eiste. Tenminste op papier.

Het blijft afwachten of de mooie woorden ook in daden worden omgezet. Of ook andere bedrijven dan NS, Schiphol en de rijksoverheid bereid zijn de code te volgen als zij schoonmaakbedrijven inhuren. De code zelf bevat behalve goede voornemens géén enkel middel om naleving af te dwingen.

Ook via Twitter kun je Personeelslog volgen: Twitter.com/Personeelslog.

Volgens het onderzoek van Fellowes werkt 63% van de werknemers weleens thuis op een computer. En daarbij kruipen zij vaak niet achter een keurig Arbo-gekeurd bureau met dito kantoorstoel.

Keukentafel
Volgens Fellowes deugen de werkplekken thuis in veel gevallen niet:
1. de keukentafel (29% van de werknemers computert vanaf dit meubilair)
2. de bank (20%)
3. het bed (9%)
4. op de vloer (1%).

“De keukentafel en de bank zijn voor thuiswerkers de meest populaire werkplek, maar deze plekken zijn niet uitgerust om prettig en effectief te kunnen werken en brengen fysieke risico’s voor de gezondheid met zich mee”, aldus het persbericht van de werkplekken-leverancier.

Gezondheidsklachten
En volgens Johan Hereijgers, country manager Benelux bij Fellowes, wordt het alleen maar erger door de opkomst van Het Nieuwe Werken. Hij voorziet een stijging van gezondheidsklachten. “Verscheidene klachten doen zich voor, zoals gespannen en pijnlijke schouders, rugpijn, rsi en hoofdpijn. In totaal hebben meer dan de helft van de Nederlandse medewerkers in de afgelopen drie jaar last gehad van één of meerderen van deze pijnklachten.”
Volgens het Fellowes-onderzoek heeft 30% van de medewerkers gespannen en pijnlijke schouders, gevolgd door een kwart die aangeeft rugpijn te hebben.
Onduidelijk is of het onderzoek enige waarde heeft. Het persbericht geeft hiervoor te weinig informatie. Duidelijk is wel dat de resultaten in het straatje passen van de werkplek-leverancier.
Via een speciale website helpt Fellowes werknemers door te checken of ze met hun werkplek “in gevaar” zijn.

Arbo
Maar hoe zit het eigenlijk?
Op de site van de rijksoverheid lezen we dat de Arbeidsomstandighedenwet ook geldt voor de werkplek thuis. Volgens de overheid bestaat een goede werkplek thuis “minimaal uit een goede stoel, een goede tafel en goede verlichting”.

“Als u deze zaken zelf niet heeft, moet uw werkgever ervoor zorgen dat u ze krijgt. Ook voor mensen die werken met beeldschermen en computers gelden thuis dezelfde vereisten aan de inrichting van de werkplek als op kantoor.”

Opvallend is dat de werkgever “verantwoordelijk is voor de kwaliteit van uw werkplek thuis”, maar een werknemer hoeft de werkgever niet thuis te ontvangen als deze wil controleren of de werkplek thuis aan de Arbo-eisen voldoet.

Overigens mag de thuiswerker niet voor iedereen de deur gesloten houden.

“De Arbeidsinspectie kan ook op bezoek komen om de arbeidsomstandigheden van thuiswerkers en telewerkers te controleren.”

Regels opheffen
Kortom goede tijden voor werkplek-leveranciers? Mogen ze naast het kantoor, ook de werkplek thuis inrichten?

In de praktijk zal het niet zo’n vaart lopen. In het regeerakkoord van het huidige kabinet kondigen de coalitiepartijen niet alleen aan dat de Arbeidsinspectie minder controle-bezoekjes zal afleggen, maar ook dat de “stringente Arbo-regels met betrekking tot thuiswerkplekken worden opgeheven”.

Ook via Twitter kun je Personeelslog volgen: Twitter.com/Personeelslog.

Arbeidsomstandigheden zijn traditioneel een onderdeel van het HR-takenpakket. Met gezondheidsmanagement gaan HR-professionals een stapje verder dan de werkplek en bemoeien zij zich ook met de leefstijl van werknemers.

Levensmiddelenindustrie
Uitgerekend de levensmiddelenindustrie is in actie gekomen voor een gezond gewicht van de 140.000 werknemers die in de sector werken.
“47% van de volwassenen heeft overgewicht en 11% extreem overgewicht. De gevolgen hiervan voor bedrijven zijn groot; meer ziekteverzuim en werknemers verlaten vervroegd het bedrijf wegens ziekte. Naar schatting bedragen de kosten van productiviteitsverlies zo’n 2 miljard euro per jaar”, aldus het begeleidende persbericht.

Uit een onderzoek van TNO bleek enkele jaren geleden dat “de levensmiddelenindustrie behoort tot de top drie van sectoren met de hoogste bewegingsarmoede onder werknemers”.

Toolbox
Om de werknemers te laten afslanken, heeft de sector – een toolbox (www.gezondgewichtopdewerkvloer.nl) laten ontwikkelen die werkgevers in de levensmiddelenindustrie duidelijk maakt wat zij kunnen doen om medewerkers te stimuleren om te werken aan een gezond gewicht.

De site biedt veel tips om medewerkers méér te laten bewegen. Bijvoorbeeld door het stimuleren van lunchwandelen, fitness en andere vormen van sport, maar ook door voorzieningen als printers, koffie- en kopieerapparaten “zodanig te positioneren dat iedereen een stukje moet lopen”.

Aviko
Ook zijn er tips om werknemers gezonder te laten eten. Waarschijnlijk vallen daar niet de frietjes onder van Aviko.
Terwijl Aviko’s producten op weinig enthousiasme kunnen rekenen van afvalgoeroe dokter Frank, roemt de gezond gewicht op de werkvloer-site dit bedrijf bij de goede voorbeelden vanwege zijn gezondheidsbeleid.

Ook via Twitter kun je Personeelslog volgen: Twitter.com/Personeelslog.

Met het oprukken van de computers op het werk en thuis in de jaren tachtig en negentig hadden volksstammen last van RSI: Repetitive Strain Injury.

Klachten in arm, nek, schouder
De Nederlandse medici spreken tegenwoordig niet meer van RSI, maar van KANS: Klachten in Arm, Nek, Schouder.

Jaren geleden was RSI/KANS nog beroepsziekte nummer 1. Tegenwoordig horen we er niet zoveel meer over. Maar dat betekent nog niet dat de klachten zijn verdwenen.

Dat RSI-klachten tegenwoordig KANS heten, lazen we in een persbericht van de Universiteit Maastricht. Vandaag promoveert daar revalidatiearts Marjon van Eijsden op een onderzoek naar KANS-klachten. Volgens haar hebben de meeste mensen ermee leren leven. Voor hen hoort het er gewoon bij.

Heeft toch iedereen?
In één van haar onderzoeken vergeleek Van Eijsden 88 beeldschermwerkers met beginnende klachten met 78 beeldschermwerkers zonder klachten.
De beeldschermwerkers met nog maar beginnende klachten bleken zich enorme zorgen te maken.
Opvallend is dat 60% van de groep zonder klachten toch last van dezelfde verschijnselen had als werknemers die wel RSI-klachten hadden. Maar deze werknemers maakten zich er niet druk om en bleven zonder problemen aan het werk. Een typerende reactie uit deze groep: “Deze klachten heeft toch iedere beeldschermwerker?”

Perfectionisten en bange mensen
Uit het onderzoek kwam naar voren dat mensen die wel KANS-klachten meldden, vaak een perfectionistische instelling hebben of angstig zijn.
“Je zou het een soort Pavlov-reactie van dit type mensen op hun werk kunnen noemen. Tijdens vakantie hebben ze nauwelijks last en als ze op het einde ervan weer aan het werk gaan denken, speelt KANS weer op”, aldus de gepromoveerde arts.

Volgens haar blijven houding en afwisseling van werk van belang, maar is het karakter van de patiënt het meest belangrijk. Perfectionisten moeten daar mee leren omgaan met behulp van een psycholoog. Voor angstige beeldschermwerkers ziet Van Eijsden cognitieve gedragstherapie als oplossing.

Ook via Twitter kun je Personeelslog volgen: Twitter.com/Personeelslog.

Via de Verzuimbarometer is het ziekteverzuim in Nederland tijdens het wereldkampioenschap voetbal goed te volgen.

De Verzuimbarometer, een initiatief van UNIT4 en I-Signaal, is gebaseerd op het ziekteverzuim van ruim 80.000 bedrijven met gezamenlijk 1,2 miljoen werknemers. Het zijn de cijfers van werkgevers die gebruik maken van VerzuimSignaal, software om ziekteverzuim bij te houden.

Hoger verzuim
Uit de cijfers valt me op dat het ziekteverzuim in vergelijking met vorig jaar is gestegen. Nu schommelt het rond 4,5%, vorig jaar lag dit in dezelfde periode een stuk lager: 3,6%.

Het kan natuurlijk toeval zijn. Of durven werknemers zich weer sneller ziek te melden, omdat zij niet langer vrezen dat hun baan op de tocht staat door de economische crisis?

Ook via Twitter kun je Personeelslog volgen: Twitter.com/Personeelslog.

Nederland verzamelt veel, heel veel statistische informatie over ziekteverzuim en arbeidsparticipatie. In ‘Beperkt aan het werk‘ bundelen het Centraal voor Bureau voor de Statistiek, het Sociaal en Cultureel Planbureau en TNO hun kennis hierover.

Ziekteverzuim door persoonskenmerken
Uit de vele statistieken blijkt bijvoorbeeld dat als we naar persoonskenmerken van werknemers kijken het ziekteverzuim hoger is bij:

Ziekteverzuim door werkomstandigheden
Interessanter voor werkgevers zijn alle mogelijke factoren op het werk die het ziekteverzuim beïnvloeden. Zo blijkt het ziekteverzuim hoger bij werknemers:

Het rapport geeft helaas niet altijd een verklaring voor dit hogere ziekteverzuim.

Over het hogere verzuim onder medewerkers die in vaste dienst zijn, weten de onderzoekers niet meer te melden dan dat “werknemers met een vaste aanstelling zich mogelijk meer vrij voelen om te verzuimen als ze ziek zijn”.

Veel cijfers
‘Beperkt aan het werk’ leest misschien niet makkelijk weg, maar wie tijd heeft het rapport door te spitten vindt veel interessant cijfermateriaal en analyses over het ziekteverzuim.

Lees ook:
‘Beperkt aan het werk‘, het complete rapport is gratis te downloaden.
Ziekteverzuim historisch laag, verdere daling kan (Personeelsnet).

Ook via Twitter kun je Personeelslog volgen: Twitter.com/Personeelslog.

Een werkgever oude stijl denkt misschien dat hij aan zijn verplichtingen heeft voldaan als hij zich keurig aan de Arbo-wet houdt.
Maar ondanks de vele regels heeft de Arbo-wet een belangrijke beperking. De wet regelt niet de vele gezondheidsgevaren die de werknemer in zijn vrije tijd bedreigen: ongezond voedsel, teveel drank, te weinig beweging of juist een te gevaarlijke sport.

Mentale problemen voor 20% werknemers
Om die reden maken werkgevers steeds meer werk van de leefstijl van hun werknemers. Maar nog is het de Arbo Unie niet genoeg.
Werkgevers moeten niet alleen letten op de lichamelijke gezondheid, maar op de mentale problemen van werknemers, vindt directievoorzitter Margriet Tiemstra van deze Arbodienst. Daarbij moeten we denken aan slaap-, stemmings- en angststoornissen. Volgens haar heeft zo’n 20% van de werkenden hier last van.

Grijs verzuim
Werknemers met mentale problemen zijn doorgaans wel aanwezig op het werk, maar er komt weinig uit hun handen. Dit zogenoemde grijze verzuim onttrekt zich “aan de waarneming van de leidinggevende en vooral de directe collega’s hebben daar last van”.
Medewerkers die slecht functioneren op het werk als gevolg van relatieperikelen of andere privé-omstandigheden, veroorzaken – volgens de Arbo Unie – driemaal zoveel economische schade voor hun werkgever als ziekteverzuim.

Ingrijpen in privé-situatie
Nu het ziekteverzuim in Nederland “al jaren historisch laag” is, moet de winst daarom de komende jaren vooral worden gehaald op het mentale vlak. “Zowel werkgevers als werknemers dienen te accepteren dat een werkgever in mag grijpen zodra een privé-situatie negatieve gevolgen heeft voor het werk”, aldus Tiemstra van de Arbo-Unie.

De redenering van de Arbo Unie heeft een zekere logica. Tenminste als je niet kunt accepteren dat werknemers mensen zijn en géén machines.
Maar zelfs dan: welke werkgever wil zich bemoeien met de relatieproblemen van een medewerker, de mislukte verbouwing van het huis of het overleden huisdier?

Ook via Twitter kun je Personeelslog volgen: Twitter.com/Personeelslog.

Tijdens een workshop op het Congres Taskforce Mobiliteitsmanagement sprak ik laatst met verschillende werkgevers over de mogelijkheden van thuiswerken. In het kader van het nieuwe werken groeit de belangstelling hiervoor.

Niet alleen voor kenniswerkers
Opvallend is dat het nieuwe werken niet alleen bij kenniswerkers in de lift zit. Aanwezige bedrijven lieten zien dat ook voor ondersteunende kantoorfuncties thuiswerken steeds meer een optie wordt.
Werkgevers laten zich hierbij leiden door de vraag van medewerkers, maar ook door eigen mobiliteitsbeleid. Niet alleen terugdringing van het aantal vierkante meters kantoorruimte speelt dan mee, maar ook in de markt blijven als aantrekkelijke werkgever.
De aanwezigen op de workshop constateerden onder meer dat de omslag naar steeds meer sturen op output zich zal doorzetten. Ook neemt de eigen verantwoordelijkheid van de werknemer toe.

Arboregels achterhaald door techniek
Helaas blijken werkgevers in de praktijk angstig voor de Arbo-regels rond thuiswerken. Dat is niet alleen mijn constatering, ook een studie van de Taskforce Mobiliteitsmanagement toont dit aan.
Voor een deel gaat het hierbij om koud watervrees. Maar het nieuwe werken kent andere uitgangspunten, en de huidige Arbo-wetgeving sluit in de praktijk niet helemaal meer aan bij moderne vormen van telewerk.

Een laptop thuis gebruiken geldt bijvoorbeeld als thuiswerken. Maar zodra een laptop onderweg wordt gebruikt, is het mobiel werken. En wie een blackberry, I-phone, notebook of kladblok gebruikt, is mobiel aan het werk, zelfs als hij thuis werkt.
De Arbo-wetgeving kent wel regels voor beeldschermwerk, maar blackberry en I-phone vallen hier weer niet onder. De precieze invulling hangt weer af van de interpretatie van de wet. Kunt u er nog wijs uit?

Bang voor aansprakelijkheid
De huidige wetgeving is volgens sommigen zo onduidelijk dat kleine en middelgrote bedrijven het nieuwe werken uitstellen omdat er te veel juridische onzekerheden zijn. Zo zijn ze bang dat werknemers hen aansprakelijk stellen als het misgaat.
Een uitspraak van een rechter die in 2006 een schadeclaim toewees aan een werkneemster die letsel had opgelopen bij het thuiswerken, heeft die angst alleen maar aangewakkerd. Daarbij wordt uit het oog verloren dat het om één enkel geval gaat, waar de werkgever bovendien de nodige steken had laten vallen.

Het is dan ook de vraag of werkgevers zich hierdoor moeten laten tegenhouden. Een betere optie is dat werkgevers, samen met hun werknemers, nagaan hoe ze binnen de grenzen van de huidige Arbo-wetgeving het nieuwe werken kunnen vormgeven.

Niet beperkt door Arbo-regels
Een werkgroep van de Taskforce Mobiliteitsmanagement is momenteel in gesprek met de overheid, vakbonden en werkgeversorganisaties om een aanpassing van die Arbo-regels te bewerkstelligen. De meeste deelnemers aan mijn workshop gaven al aan zich niet beperkt te voelen door de Arbo-regelgeving.
Mij valt op dat bedrijven zelf meer wijzen op de eigen verantwoordelijkheid van de medewerker en de eigen keuze die hij/of zij heeft om thuis te werken.

Het geven van goede informatie en voorlichting en de vereiste zorgplicht staan bij deze bedrijven hoog in het vaandel, het volledig faciliteren van thuiswerkplekken veel minder.
De werknemer kan altijd zelf kiezen voor de ergonomisch verantwoorde werkplek die op kantoor geboden wordt. Veel relevanter voor de kans op uitval is voor deze werkgevers de stressbestendigheid van hun thuiswerkers.

Keuze aan werknemer
Ik wil bedrijven die huiverig zijn om telewerken te stimuleren, wijzen op de keuzemogelijkheid die zij de werknemer kunnen bieden.
Leer uw werknemers dat zij zelf de mogelijkheden hebben om een op gezonde manier te werken. En wacht niet tot de politiek zich aanpast aan nieuwe invullingen van werk, maar profileer uzelf nu als moderne werkgever.

Lees ook:
Angst voor schadeclaims frustreert thuiswerken
Controleert de Arbeidsinspectie ook thuis?

Cas Hoogbergen werkt als senior adviseur bij werkgeversvereniging AWVN.

Ook via Twitter kun je Personeelslog volgen: Twitter.com/Personeelslog.

De TaskForce MobiliteitsManagement is drie jaar geleden in het leven geroepen om met werkgevers, werknemers en overheid al polderend oplossingen te bedenken voor de bestrijding van files. Voorzitter van de Taskforce is oud FNV-voorman Lodewijk de Waal.

5% kleinere spits
Met thuiswerken kan volgens de TaskForce de spits met 5% afnemen. “Daar waar tot nu toe de nadruk lag op de overstap van auto naar openbaar vervoer en fiets, staat bij het moderne mobiliteitsmanagement de vraag van werkgevers en werknemers centraal”, lezen we op de website van de TaskForce.
De TaskForce MobiliteitsManagement omarmt vol enthousiasme het nieuwe werken. “Het doorbreken van de van-9-tot-5-cultuur en meer waardering voor geleverde arbeid van een werknemer, in plaats van zijn of haar aanwezigheid op kantoor. Mobiliteitsmanagement is voor werkgevers belangrijk met het oog op bereikbaarheid, kostenbesparing en milieu-uitstoot, maar vooral bij het aantrekken en vasthouden van werknemers.”

Bescherming voor thuiswerkers
Inmiddels bestaat de Taskforce drie jaar en komt het thuiswerken nog niet goed van de grond. De Arbo-wet blijkt een groot struikelblok. Want deze wet geldt ook voor thuiswerkers. Zij hebben recht op even veel bescherming als werknemers die in het bedrijf werken.

Vier belemmeringen
In een recente expertsessie van de Taskforce kwamen vier belemmeringen in de Arbo-regels naar voren bij het invoeren van het Nieuwe Werken:

Duivels dilemma
De onduidelijkheid van de wetgeving en de angst voor schadeclaims die deze bij werkgevers teweegbrengt, zijn hiermee de grootste hindernissen van thuiswerken. Deze stellen werkgevers en werknemers voor een duivels dilemma.

Natuurlijk kunnen zij de minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid om duidelijkheid vragen. Maar zal dat niet leiden tot méér en vooral méér gedetailleerde regels? Die bovendien onvermijdelijk achterlopen bij de nieuwste gadgets.

Wie wil wachten op ministeriële goedkeuring voordat zijn werknemers Apple’s hippe leesplankje (de iPad) mogen gebruiken?

Lees ook:
Controleert de Arbeidsinspectie ook thuis?

“Op je polsen steunen en veel dezelfde bewegingen maken tijdens het vrijen zet de polsen extra onder druk”, citeert het AD onderzoeker John Zenian.

Medicijn
Zo heeft de onderzoeker ontdekt dat de stijging van het aantal RSI-patiënten samenvalt met de lancering van het medicijn Viagra dat bij erectiestoornissen wordt voorgeschreven. Daarbij zorgt toenemende vetzucht tijdens het vrijen nog eens voor extra gewicht op de polsen, is de wat dunne verklaring van Zenian.

“Seks is de meest wijdverspreide activiteit dat beide handen tegelijkertijd vereist. Ik merk vooral op dat steeds meer mannen van middelbare leeftijd met dit syndroom te maken hebben, tien jaar geleden begonnen artsen aan hen deze medicatie voor te schrijven om erectiestoornissen te verhelpen.”

Met dit soort onderzoek kunnen we weer jaren vooruit met de kantoorhumor.

Ook via Twitter kun je Personeelslog volgen: Twitter.com/Personeelslog.

Bij temperaturen van -6 hoeven bouwvakkers volgens de CAO niet buiten te werken. Dat wil zeggen bij een gevoelstemperatuur van -6. En deze temperatuur kan ook worden bereikt als het volgens de thermometer niet vriest.

FNV Bouw heeft via een persbericht al een ‘weeralarm‘ laten uitgaan voor bouwvakkers. “Met temperaturen ‘s nachts tot min 9 en overdag tot min 5 moeten bouwvakkers oppassen of ze wel aan het werk gaan. Ook kan de bouwplaats door sneeuw of ijzel onbegaanbaar blijken”, waarschuwt de vakbond haar achterban voorafgaand aan de eerste werkweek van 2010.

Gevoelstemperatuur
Volgens de CAO hoeven bouwvakkers niet buiten te werken bij een gevoelstemperatuur van -6 of lager. Als de werkgever geen vervangend werk heeft, mogen de werknemers om 10.30 uur naar de kachel thuis. De werkgever is verplicht zo’n werkdag door te betalen.

Gevoelstemperatuur betekent overigens niet meer dan dat de temperatuur in de wind een stuk kouder kan aanvoelen dan uit de wind. Via ingewikkelde berekeningen van de windsnelheid in combinatie met de temperatuur van de thermometer, kan de gevoelstemperatuur worden vastgesteld.
Voor bouwvakkers gelden de berekeningen van het dichtstbijzijnde weerstation. FNV Bouw heeft een heel team medewerkers klaar zitten om bouw-werknemers met vragen op te vangen. En via een SMS-je kunnen bouwvakkers eenvoudig de gevoelstemperatuur opvragen.

ZZP-ers?
Niet alleen de precieze gevoelstemperatuur en het vervangende werk kan voor verhitte discussies zorgen op de bouwplaats.

Hoe zal het gaan met het groeiend leger ZZP-ers in de bouw? Een bedrijf dat hen inhuurt is overigens gewoon verantwoordelijk voor hun arbeidsomstandigheden.
Maar ZZP-ers zullen eerder geneigd zijn om door te werken, omdat zij niet krijgen doorbetaald en ze de vrieskou meteen in de portemonnee voelen. Zullen zij hun collega’s met een dienstverband uit eigen belang overhalen om gewoon door te werken? Weer of geen weer?

Ook via Twitter kun je Personeelslog volgen: Twitter.com/Personeelslog.

Met de wijziging van de Arbeidsomstandighedenwet introduceert minister Donner het begrip duurzame inzetbaarheid van werknemers.

Zwaar beroep
Om te voorkomen dat werknemers “voortijdig verslijten”, mogen zij straks in principe niet langer dan 30 jaar werken in een zwaar beroep. Een precieze definitie van een zwaar beroep ontbreekt in de nieuwe Arbo-wet.
Onder strikte voorwaarden mogen werkgevers en werknemers aan de minister voorstellen doen om bepaalde functies aan te merken tot een zwaar beroep. Het gaat dan om werk “waarvan langjarige uitoefening tot blijvende fysieke gezondheidsschade voor de werknemer kan leiden”.

Overigens erkent de minister dat er ook beroepen zijn die kunnen leiden tot “uitzonderlijke psychosociale arbeidsbelasting”. Maar, in tegenstelling tot de zware beroepen gaat het hierbij “echter niet om een onomkeerbaar proces van slijtage dat bestreden moet worden door een tijdige overstap naar een niet-zwaar beroep”, aldus Donner.
“Bij de aanpak van de arbeidsongeschiktheid om psychische redenen is vastgesteld dat een effectieve aanpak niet gelegen is in het ophouden met werken of het overstappen naar ander werk, maar door ontspanning, regelmatige arbeid en de vroegtijdige aanpak van de factoren die aan deze belasting ten grondslag liggen.”

Andere passende arbeid
Werkgevers moeten straks werknemers die langer dan 25 jaar werkzaam zijn in een zwaar beroep andere passende arbeid aanbieden inclusief de scholing en opleiding die daarvoor nodig is. Dat andere werk kan binnen het eigen bedrijf zijn of bij een andere werkgever.
Werkgevers die niet aan deze verplichting voldoen, moeten de werknemer een ‘zware beroepencompensatie’ betalen. Deze bedraagt 14 procent van het jaarloon gedurende tien jaar.

Er is overigens een ontsnappingsclausule. De verplichting voor de werkgever om voor ander werk te zorgen, geldt niet voor werknemers die korter dan vijf jaar bij het bedrijf werken op het moment dat zij 30 jaar een zwaar beroep hebben.

Verklaring zwaar beroep
Maar hoe kun je bijhouden en controleren hoelang een werknemer in een zwaar beroep werkt? Daarvoor heeft minister Donner een nieuwe administratieve last voor werkgevers bedacht: de Verklaring van zwaar beroep.
Werkgevers moeten medewerkers die uit dienst gaan, een Verklaring van zwaar beroep geven. Daarin staat in welke periode de werknemer bij het bedrijf 32 uur of meer per week heeft gewerkt in een zwaar beroep.

Ook het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid kan zo’n verklaring afgeven. Als de werknemer géén verklaringen heeft van zijn werkgevers, kan hij deze aanvragen bij het ministerie. Tenminste als hij kan aantonen dat hij in een zwaar beroep heeft gewerkt.

Houdbaarheidsdatum werknemer
Hoe zal dat tellen van zware beroepsperioden uitpakken? Gaan werknemers bij sollicitaties melden wat hun houdbaarheidsdatum is voor het werk? Of laten werkgevers de papierwinkel graag aan zich voorbij gaan door minder mensen in dienst te nemen en meer met ZZP-ers te werken?

Ook via Twitter kun je Personeelslog volgen: Twitter.com/Personeelslog.

Het Nederlands Centrum voor Beroepsziekten heeft bijna 7.000 meldingen onderzocht die bedrijfsartsen in 2008 hebben gedaan van beroepsziekten.

Top 5 beroepsziekten
De meest voorkomende beroepsziekten:
1. Aandoeningen aan houdings- en bewegingsapparaat (40,8% van de meldingen; onder dit containerbegrip vallen zowel lage rug- en RSI-klachten, tenniselleboog)
2. Gehooraandoeningen (33,8%)
3. Psychische aandoeningen (16% o.a. overspannenheid, burn out)
4. Huidaandoeningen (2,6%)
5/6. Luchtwegaandoeningen (1,4%)
5/6. Ziekten van zenuwstelsel (1,4%).

Trends in beroepsziekten
Het rapport van het Centrum voor Beroepsziekten (het complete rapport in pdf) biedt een tabel met een vergelijking van de meldingen sinds 2000. Daaruit vallen verschillende trends af te leiden:

Bedrijfsartsen volgen trends
Ook bedrijfsartsen blijken trends te volgen. Omdat er veel aandacht is geweest voor lage rugpijn, is waarschijnlijk het aantal meldingen hiervan gestegen. Het rapport noemt het “niet aannemelijk” dat deze stijging is veroorzaakt door verslechterde arbeidsomstandigheden.

Zou de verminderde aandacht voor RSI binnen de beroepsgroep (en de media) dan ook de reden zijn voor de stevige daling van het aantal RSI-klachten?

Ook via Twitter kun je Personeelslog volgen: Twitter.com/Personeelslog.

Is de werkgever verantwoordelijk voor de arbeidsomstandigheden van werknemers die thuis werken? Over deze vraag is een interessante discussie ontstaan op de LinkedIn-groep het Nieuwe Werken.

Werknemer zelf verantwoordelijk?
In de discussie komen veel verschillende invalshoeken aan bod. Zo vindt één van de deelnemers dat werknemers zelf verantwoordelijk zijn voor hun thuiswerkplek.

“De reden hiervoor is voor mij vrij simpel, omdat de werkgever de werknemer een behoorlijke verantwoordelijkheid geeft door de werknemer de werkbare uren zelf in te delen, mag verwacht worden dat de werknemer inmiddels wel weet wat het beste is voor hem/haar. Op de werkvloer moet de werknemer het doen met een bureau en een stoel die niet door die werknemer zelf is uitgekozen, een beeldscherm met een grootte die niet door de werknemer is uitgekozen. Op de werkvloer, zeker bij grotere organisaties, is hier wel voldoende over nagedacht en aan de hand van wettelijke, en interne ARBO regelgeving ingericht.”

Eén arbo-werkplek is genoeg
Een ander vindt dat de werkgever weliswaar verantwoordelijk is voor de werkplek, maar dat het volstaat als hij een goede (arbo)werkplek op kantoor ter beschikking stelt.

“De werkgever is verantwoordelijk voor het bieden van een goede (arbo)werkplek. Die heeft ie vast in zijn kantoren en daar kan de werknemer gebruik van maken. Als de werknemer nu vrijwillig elders wil werken ontslaat dat de werkgever van deze verplichting.”

Bemoeien met thuismeubilair?
Nee, de werkgever is ook verantwoordelijk voor de thuiswerkplek, stelt een andere deelnemer aan de discussie op de LinkedIn-groep.
Maar vraagt een ander zich af, moet de werkgever zich dan bemoeien met het meubilair dat werknemers thuis hebben?

“Moet de werkgever zaken als bureau, stoel, computer, beeldscherm leveren bij de mensen thuis? Mag de werknemer dan zelf de kleur passend bij het interieur kiezen? En is de werkgever dan ook verantwoordelijk voor de klimaatomstandigheden (overschrijden van max. temperatuur, géén tochtverschijnselen, stofvrij)? En mag die werkgever zomaar een controle op de werkplek thuis houden? “

Thuiswerk in de Arbo-wet
Tot zover de thuiswerk-discussie in de LinkedIn-groep. Maar hoe zit het nu echt?

Het antwoord is te vinden op de site van de Arbeidsinspectie in de rubriek veelgestelde vragen.
“Het uitgangspunt is dat de thuiswerker even veel bescherming krijgt als de werknemer die in het bedrijf werkt. De Arbowet geldt dus voor alle thuiswerkgevers en thuiswerkers”, aldus de Arbeidsinspectie.
“Over de inrichting van de thuiswerkplek staat in de wet dat de werkgever moet zorgen voor de minimale voorzieningen die nodig zijn thuis te kunnen werken. Als de werknemer hierover al beschikt, dan hoeft de werkgever daar niet meer voor te zorgen.”

De wet is duidelijk, maar is deze ook makkelijk in de praktijk toepasbaar?
Moeten werkgevers zich bemoeien met de meubeltjes die medewerkers thuis hebben? Moet de werkgever dan de kosten van twee werkplekken dragen: op kantoor en thuis? En zal de Arbeidsinspectie bij de werknemer thuis controleren hoe hij erbij zit?

Zorgplicht
Hoe begrijpelijk deze vragen ook zijn, werkgevers kunnen zich niet makkelijk afmaken van hun verantwoordelijkheid voor thuiswerkers.

De site Arbo Portaal van het ministerie van Sociale Zaken wijst werkgevers op de zorgplicht die zij hebben. Zo heeft de rechter een werkgever een schadevergoeding opgelegd in een rechtszaak waarin een werknemer gezondheidsschade claimde die door thuiswerk veroorzaakt zou zijn. De rechter gaf de werknemer gelijk omdat de werkgever niet kon aantonen dat hij aan zijn zorgplicht had voldaan.

Met laptop op de bank
Toch wringt het. Als een werknemer lekker thuis met een laptop op de bank wil werken, moet een werkgever dit dan verbieden omdat de Arbo-wet daar niet in voorziet?

Ook via Twitter kun je Personeelslog volgen: Twitter.com/Personeelslog.

Managers en HRM-ers kijken naar de actuele verzuimcijfers. Zullen ze straks noodmaatregelen moeten nemen om de belangrijkste activiteiten te kunnen voortzetten? Ondertussen blijft preventie het belangrijkst.

Werkgevers doen zelf al het nodige aan preventie. Op veel bedrijfstoiletten hangen posters hoe werknemers het beste hun handen kunnen wassen.

Griep op grip
Onder het motto Grip op griep heeft de overheid een informatieve campagne gevoerd met een TV-spotje en een brochure die huis aan huis is bezorgd.

Dat het ook anders kan, en vooral ook minder saai, heeft het Amerikaanse ministerie van Volksgezondheid aangetoond.

Swine flu rap
Het ministerie heeft er een wedstrijd van gemaakt en heeft Amerikanen gevraagd om zelf TV-spotjes te maken. Dat heeft tot meer dan 250 spotjes geleid die honderdduizenden Amerikanen hebben gezien via de videosite YouTube. Op basis van een voorselectie van het ministerie van Volksgezondheid hebben de kijkers vervolgens de beste spot gekozen.

Het winnende spotje dat je hieronder kunt zien, is vervolgens op TV-stations uitgezonden als de campagnespot. Het spotje, de ‘swine flu’-rap, is gemaakt door John D. Clarke, een echte dokter van beroep.

Ook via Twitter kun je Personeelslog volgen: Twitter.com/Personeelslog.

Ook in het nog geheime wetsvoorstel met de plannen voor de verhoging van de AOW-leeftijd, zullen we niet lezen welke beroepen allemaal ‘zwaar’ zijn volgens het kabinet.
Daarop zal nog hard worden gestudeerd in de komende overgangsperiode totdat de AOW-leeftijd wordt verhoogd. En misschien laat het kabinet dit straks wel over aan werkgevers en werknemers.

Uitzonderlijke slijtage
In een persbericht waagt minister Donner zich nu wel aan een voorzichtige omschrijving. “Bij zware beroepen moet gedacht worden aan werkzaamheden waarvan men in redelijkheid niet kan verwachten dat werknemers deze langer dan 40 jaren kunnen vervullen zonder uitzonderlijke slijtage”, aldus de minister.

Maar als het aan het kabinet ligt, zullen werknemers straks niet langer dan 30 jaar een zwaar beroep mogen uitoefenen. Minister Donner wil werkgevers verplichten om werknemers na 30 jaar “minder belastend werk” te bieden. Als dat niet lukt, mogen de werknemers met hun 65ste met pensioen. Op kosten van de werkgever.

Veel vragen
Juist dit onderdeel van de kabinetsplannen roept veel vragen op. Hebben kleine bedrijven straks wel voldoende mogelijkheden om werknemers te herplaatsen in een minder zwaar beroep?
Hoeveel administratieve rompslomp geeft die termijn van 30 jaar? Hoe wordt dit bijgehouden als een werknemer voor verschillende bedrijven, en misschien zelfs in verschillende beroepen, heeft gewerkt?

En welk bedrijf is straks nog geïnteresseerd om een ervaren werknemer in een zwaar beroep in dienst te nemen? Worden de mensen met een zwaar beroep straks niet tijdig het bedrijf uitgewerkt als de 30 jaren-grens nadert? Zijn ze straks alleen nog welkom als ZZP-er, waarbij ze alle risico’s zelf dragen?

Lees ook:
Het kabinet waagt zich niet aan definitie van zwaar beroep

Ook via Twitter kun je Personeelslog volgen: Twitter.com/Personeelslog.